Test rò rỉ màng lọc HEPA là phép thử tại chỗ để xác nhận phin lọc, gioăng và khung lắp không để lọt hạt. Người kiểm định phun aerosol phía trước phin lọc, rồi quét phía sau bằng đầu dò của máy quang kế. Phép thử này quyết định phòng sạch có đạt yêu cầu khi nghiệm thu hay không.
Bài viết do đội ngũ kỹ thuật AIRTECH THẾ LONG biên soạn. Nội dung giải thích khác biệt giữa PAO và DOP, thiết bị cần có và quy trình quét từng bước. Bài cũng nêu cách xử lý khi vượt ngưỡng 0,01%. Bạn cũng sẽ biết cần lưu những hồ sơ nào để nghiệm thu và đánh giá lại về sau.

Test rò rỉ màng lọc HEPA là gì và khác gì đếm hạt?
Test rò rỉ màng lọc HEPA là phép thử quét tại chỗ nhằm tìm điểm rò trên giấy lọc, gioăng và khung. Kết quả đọc trực tiếp bằng phần trăm xuyên thấu.
Phép đếm hạt trong ISO 14644-1 trả lời một câu hỏi khác. Nó cho biết phòng đạt cấp sạch nào, không cho biết phin lọc nào có lỗ nhỏ. Không khí phòng quá sạch để tạo ra nồng độ hạt đủ lớn phía trước phin lọc. Vì vậy phải phun thêm aerosol thử nghiệm.
Theo bài phân tích trên Cleanroom Technology, phương pháp quang kế aerosol đã được dùng từ thập niên 1950. Giới hạn rò rỉ tối đa thường đặt ở 0,01%, dù có thể chọn mức thấp hơn. Chính phép thử này là nguồn gốc của cách gọi "test DOP" trong thực tế.
Điểm khác biệt giữa hai phép đo có thể tóm tắt như sau:
-
Đếm hạt đánh giá cấp sạch của không khí trong phòng.
-
Test rò rỉ đánh giá tính toàn vẹn của từng phin lọc và mối lắp.
-
Đo chênh áp theo dõi độ nghẹt của phin lọc theo thời gian.
Cả ba phép đo bổ sung cho nhau, không thay thế nhau. Một phòng có thể đạt ISO 5 khi đếm hạt nhưng vẫn có phin lọc rò ở khung. Điều này dễ xảy ra khi số điểm lấy mẫu còn ít.
Máy đếm hạt chỉ lấy mẫu tại vài vị trí. Phép quét thì đi qua toàn bộ mặt phin lọc và chu vi khung. Một lỗ nhỏ có thể không ảnh hưởng đáng kể đến số hạt đo được ở giữa phòng. Tuy vậy nó vẫn là đường dẫn cho hạt bẩn vào khu vực sản xuất hoặc thao tác.
Test rò rỉ thường được yêu cầu trong hồ sơ nghiệm thu phòng sạch dược phẩm, điện tử và bệnh viện. Hồ sơ của từng dự án quy định mức chấp nhận cụ thể. Đây cũng là cơ sở để nhà thầu hoàn tất hạng mục màng lọc khí sạch trước bàn giao.
Vì sao phin lọc đạt EN 1822 vẫn cần test tại chỗ?
Phin lọc đạt cấp EN 1822 chỉ chứng minh chất lượng tại nhà máy, không đảm bảo nguyên vẹn sau vận chuyển và lắp đặt. Hỏng hóc có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào.
EN 1822:2019 phân loại phin lọc theo hiệu suất tại kích thước hạt dễ xuyên thấu nhất (MPPS). Theo bảng của MANN+HUMMEL, các cấp thường gặp trong phòng sạch có hiệu suất tích phân và cục bộ như sau.
|
Cấp EN 1822 |
Hiệu suất tích phân tại MPPS |
Hiệu suất cục bộ tại MPPS |
|
H13 |
≥ 99,95% |
≥ 99,75% |
|
H14 |
≥ 99,995% |
≥ 99,975% |
|
U15 |
≥ 99,9995% |
≥ 99,9975% |
Theo MANN+HUMMEL, phin lọc từ H13 trở lên có phiếu thử riêng và số seri. Nhà sản xuất cũng kiểm tra rò rỉ phần tử lọc bằng phương pháp quét. Tuy nhiên phin lọc còn phải qua đóng gói, vận chuyển, bốc dỡ và lắp lên hộp lọc. Chỉ một vết rách vi mô hoặc gioăng lệch cũng đủ làm hệ thống không đạt.
Đo chênh áp không phát hiện được các lỗ kim này. Một bài hướng dẫn kiểm tra lọc nêu rằng chênh áp cho biết tình trạng vận hành theo thời gian thực. Tuy nhiên nó không thấy lỗ kim mà phép quét aerosol phát hiện được. Vì vậy phải có phép thử tại chỗ riêng.
Ngoài ra, ISO 29463 là hệ cấp toàn cầu tương ứng với EN 1822, theo tài liệu của MANN+HUMMEL. Hồ sơ dự án cần ghi rõ dùng hệ nào để tránh nhầm khi so sánh phiếu thử của nhà sản xuất.
Các hộp lọc, FFU và tấm trần lọc đều phải qua phép thử này sau khi lắp. Danh mục thiết bị lọc khí sạch FFU, BFU, HFU của AIRTECH THẾ LONG là ví dụ về nhóm thiết bị cần test tại chỗ.
PAO, DOP và DEHS: chọn chất thử nào?
PAO, DOP và DEHS là các loại dầu dùng tạo aerosol thử; PAO hiện là lựa chọn phổ biến thay cho DOP. Chất thử phải khớp với máy quang kế đã hiệu chuẩn.
Theo hướng dẫn chứng nhận phin lọc HEPA của CASRAI, PAO là aerosol thử thông dụng hiện nay. DOP từng là chuẩn lịch sử nhưng đã bị loại khỏi phần lớn chương trình thử vì lo ngại gây ung thư. Cụm "test DOP" vẫn được dùng như tên gọi tắt cho phép quét bằng quang kế, kể cả khi dùng PAO.
Một tài liệu kỹ thuật của phòng thí nghiệm Mỹ nêu rằng PAO tương đương DOP khi phát aerosol bằng phương pháp cơ học. Máy phát nhiệt và quang kế được điều chỉnh hệ số để đáp ứng đúng PAO. Điều này giải thích vì sao cần dùng máy đã được cấu hình cho chất thử cụ thể.
Có hai kiểu máy phát aerosol thường gặp:
-
Máy phát lạnh dùng đầu phun Laskin với khí nén sạch.
-
Máy phát nhiệt làm bay hơi dầu rồi ngưng tụ lại thành hạt.
Theo tài liệu hướng dẫn thử phin lọc của AAF Europe, khói nhiệt có xu hướng xuyên thấu cao hơn khói lạnh. Hạt từ máy phát nhiệt nhỏ hơn và gần kích thước MPPS hơn. Vì vậy cần ghi rõ loại máy phát trong quy trình để kết quả có thể lặp lại.
Cleanroom Technology cho biết ISO 14644-3 gồm hai phương pháp thử tại chỗ. Phương pháp đầu tiên là quang kế aerosol truyền thống, được bài này mô tả. Dự án cần chỉ rõ dùng phương pháp nào, vì cách đọc kết quả và thiết bị đo sẽ khác nhau.
DEHS cũng là chất thử được dùng rộng rãi tại châu Âu. MANN+HUMMEL nêu rằng họ dùng DEHS cho thử phin lọc theo EN 1822-2 và cho thử rò theo ISO 14644-3. Dù chọn chất nào, hồ sơ cần ghi rõ tên chất, máy phát và thiết bị đo.

Thiết bị và điều kiện cần chuẩn bị trước khi test
Phép thử cần máy phát aerosol, máy quang kế đã hiệu chuẩn và cổng thử bố trí sẵn trên hộp lọc. Thiếu một trong ba thì kết quả không đáng tin.
Máy quang kế (photometer) đo ánh sáng tán xạ từ aerosol. Kết quả tính bằng phần trăm so với nồng độ phía trước phin lọc. Máy cần có chứng chỉ hiệu chuẩn còn hiệu lực. Bản ghi hiệu chuẩn nên được đính kèm biên bản thử.
Cổng thử cần được thiết kế từ đầu. Hộp lọc nên có cổng cấp aerosol và cổng lấy mẫu phía trước phin lọc. Nếu thiếu, kỹ thuật viên phải khoan thêm tại công trường, làm phát sinh rủi ro cho chính hộp lọc. Đây là điểm cần chốt trong hệ thống thông gió HVAC ngay từ khâu thiết kế.
Điều kiện hệ thống trước khi thử gồm:
-
AHU và quạt chạy ổn định ở lưu lượng thiết kế.
-
Phin lọc đã lắp, gioăng đã ép đều, trần và khe hở đã hoàn thiện.
-
Phòng đã vệ sinh, không còn bụi xây dựng bay trong không khí.
-
Đã có kết quả thử kín ống gió và cân chỉnh lưu lượng sơ bộ.
Không nên thử khi lưu lượng chưa ổn định. Vận tốc qua phin lọc ảnh hưởng đến kết quả và có thể làm phin lọc vượt thông số thử nhà máy. Tài liệu của AAF cảnh báo một điểm đáng chú ý. Phin lọc chuẩn cũ 99,99% tại 0,3 micron có thể không đạt khi quét bằng khói nhiệt ở vận tốc cao hơn thiết kế.
Năng lực người thử cũng là điều kiện. Một quy trình thử DOP trong y tế yêu cầu người phân tích được đào tạo về ISO 14644-3. Họ cần biết dùng máy quang kế và máy phát aerosol. Họ cũng cần hiểu yêu cầu GMP hiện hành và thực hành phòng sạch tốt.
AIRTECH THẾ LONG khuyến nghị lập sơ đồ đánh số từng phin lọc trước ngày thử. Sơ đồ này giúp ghi lại vị trí điểm rò và theo dõi lịch sử từng phin lọc về sau.
Quy trình test rò rỉ màng lọc HEPA tại công trường
Quy trình gồm đo nồng độ phía trước, đặt giá trị tham chiếu 100%, quét phía sau và so với ngưỡng 0,01%. Mỗi phin lọc được thử riêng và có biên bản riêng.
Các bước thực hiện như sau:
-
Kiểm tra lưu lượng và trạng thái vận hành của hệ thống cấp khí.
-
Nối máy phát aerosol vào cổng cấp phía trước phin lọc.
-
Nối ống lấy mẫu phía trước vào máy quang kế và chờ nồng độ ổn định.
-
Đặt giá trị phía trước làm tham chiếu 100% trên máy quang kế.
-
Quét toàn bộ mặt phin lọc, khung và gioăng bằng đầu dò phía sau.
-
Ghi lại mọi điểm vượt ngưỡng, xử lý rồi thử lại.
-
Lập biên bản kèm sơ đồ vị trí và dán nhãn xác nhận.
Theo bản tin kỹ thuật của NIH, người quét dùng các đường quét chồng lấn nhau. Đầu dò giữ cách mặt phin lọc khoảng 1 inch, tức khoảng 2,5 cm. Bản tin tham chiếu ISO 14644-3 và IEST-RP-CC034.5. Tốc độ quét cần theo đúng quy trình áp dụng.
Theo một hướng dẫn thử, mọi đỉnh cục bộ vượt mức rò tối đa khi quét đều tính là một điểm rò. Vì vậy đừng chỉ nhìn số trung bình trên màn hình. Hãy theo dõi cả đỉnh tức thời khi đầu dò đi qua từng vùng.
Mỗi phin lọc nên có một dòng riêng trong biên bản, kể cả khi đạt ngay lần đầu. Điều này giúp bên nghiệm thu xác nhận không có phin lọc nào bị bỏ sót. Khi dự án có hàng trăm phin lọc, danh mục theo mã số là cách duy nhất để kiểm soát tiến độ thử.
Các vị trí cần quét kỹ gồm viền giấy lọc, mối dán giấy với khung, gioăng và mối nối giữa khung với hộp lọc. Đây là các vị trí rò thường gặp hơn bề mặt giấy.
Khi một điểm vượt 0,01%, kỹ thuật viên giữ đầu dò tại chỗ để xác nhận. Nếu rò ở khung hoặc gioăng, có thể siết lại hoặc lắp lại rồi thử lại. Nếu rò trên giấy lọc, có thể vá theo quy định. IEST-RP-CC034.5 nêu rằng phần vá không được che thêm quá 3% diện tích mặt phin lọc.
Cũng theo NIH, nếu rò rỉ vượt 0,01% thì cần thay phin lọc. Việc vá tại chỗ không được phép cho phin lọc trong môi trường ISO 5. Môi trường này thường nằm bên trong thiết bị kiểm soát sơ cấp (PEC). Dự án cần thống nhất quy tắc xử lý này trong hồ sơ thẩm định trước khi thử.

Tần suất thử, hồ sơ và phối hợp với các hạng mục khác
ISO 14644-3 nêu phương pháp thử. Mức chấp nhận và tần suất do hồ sơ dự án và tiêu chuẩn GMP quyết định. Hai tầng yêu cầu này cần được đọc cùng nhau.
Một hướng dẫn kỹ thuật nêu rằng EU GMP Annex 1 (2022) đưa thử tính toàn vẹn vào chiến lược kiểm soát nhiễm bẩn (CCS). Phạm vi áp dụng là Grade A và B. ISO 14644-3 cung cấp phương pháp. IEST-RP-CC034 hướng dẫn vị trí đầu dò và cách quét. Tần suất thử lại cần lấy từ CCS và đánh giá rủi ro của nhà máy.
Biên bản mỗi phin lọc nên gồm các nội dung sau:
-
Mã phin lọc, vị trí, cấp lọc và số seri.
-
Chất thử, máy phát, máy quang kế và ngày hiệu chuẩn.
-
Nồng độ phía trước và kết quả quét phía sau.
-
Điểm rò, cách xử lý và kết quả thử lại.
-
Tên, chữ ký người thử và người giám sát.
Test rò rỉ nên làm sau các hạng mục có thể gây rò rỉ khác. Thứ tự hợp lý gồm thử kín ống gió, vệ sinh và lắp phin lọc. Tiếp theo là cân chỉnh lưu lượng, thử rò rỉ phin lọc, rồi đo hạt và chênh áp. Làm sai thứ tự dễ phải thử lại nhiều lần.
Khi dự án có nhiều khu vực cấp sạch khác nhau, hãy xem cách phân vùng trong thiết kế zoning nhà máy dược. Phin lọc ở vùng nào thì áp mức chấp nhận của vùng đó.
Với các hộp lọc thay từ phía phòng, cần cân nhắc cách tiếp cận cổng thử và quy trình thay phin lọc về sau. Điều này ảnh hưởng đến chi phí vận hành lâu dài.
Sau mỗi lần thay phin lọc hoặc sửa chữa gần hộp lọc, nên thử lại phin lọc bị tác động. Hồ sơ cũ giúp so sánh và phát hiện phin lọc xuống cấp sớm. Một cơ sở dữ liệu đơn giản theo mã phin lọc là đủ cho nhiều nhà máy.

Giải pháp phòng sạch đồng bộ từ AIRTECH THẾ LONG
CÔNG TY CỔ PHẦN AIRTECH THẾ LONG tư vấn, thiết kế và thi công phòng sạch. Công ty cũng sản xuất thiết bị phòng sạch và phòng thí nghiệm. Công ty thuộc hệ sinh thái Airtech Group, có nhà máy sản xuất ở hai miền Bắc và Nam, tại Hải Phòng và TP.HCM.
Các dự án của công ty gồm phòng sạch bệnh viện, phòng sạch sản xuất và phòng thí nghiệm. Bạn có thể xem trang thi công phòng sạch để hình dung phạm vi triển khai.
Với hạng mục lọc HEPA, AIRTECH THẾ LONG đề xuất chốt sớm yêu cầu thử trong hồ sơ thiết kế. Hồ sơ nêu cấp lọc, vị trí cổng thử, mức chấp nhận và quy tắc xử lý khi rò. Nhờ đó phin lọc, hộp lọc và trần được chọn đồng bộ với kế hoạch nghiệm thu.
Các thông số cuối cùng được xác nhận theo tiêu chuẩn áp dụng và hồ sơ nghiệm thu của từng dự án. Để nhận tư vấn ban đầu, bạn có thể gửi yêu cầu qua biểu mẫu bên dưới.
Gửi yêu cầu
Hãy cho chúng tôi biết mong muốn của bạn. Chúng tôi sẽ liên hệ lại cho bạn ngay lập tức
Câu hỏi thường gặp về test rò rỉ màng lọc HEPA
Ngưỡng rò rỉ cho phép khi test HEPA là bao nhiêu?
Mức thường dùng là 0,01% so với nồng độ phía trước phin lọc. Có thể đặt giới hạn thấp hơn nếu hồ sơ dự án yêu cầu. Mọi điểm vượt ngưỡng phải được xử lý hoặc thay phin lọc rồi thử lại.
PAO và DOP khác nhau thế nào?
Cả hai đều là dầu tạo aerosol thử. DOP là chất truyền thống nhưng đã bị bỏ ở nhiều chương trình vì lo ngại sức khỏe. PAO là lựa chọn thay thế phổ biến. Trong thực tế "test DOP" vẫn là tên gọi chung cho phép quét quang kế.
Đo chênh áp có thay được test rò rỉ không?
Không. Chênh áp theo dõi độ nghẹt của phin lọc nhưng không phát hiện được lỗ kim hoặc rò ở khung. Chỉ phép quét aerosol phát hiện được các rò rỉ cục bộ này. Hai phép đo dùng cho hai mục đích khác nhau.
Có được vá phin lọc HEPA tại chỗ không?
Tùy quy tắc của dự án. IEST-RP-CC034.5 nêu giới hạn diện tích vá, còn NIH nêu việc vá tại chỗ không được phép với phin lọc trong môi trường ISO 5. Cần thống nhất quy tắc trong hồ sơ thẩm định.
Khi nào nên test rò rỉ phin lọc HEPA?
Sau khi lắp phin lọc và cân chỉnh lưu lượng, trước khi đo hạt nghiệm thu. Sau đó thử lại định kỳ theo CCS và đánh giá rủi ro. Cũng cần thử lại sau khi thay phin lọc hoặc sửa chữa gần hộp lọc.
Kết luận: test rò rỉ màng lọc HEPA cần quy trình rõ ràng và hồ sơ đầy đủ
Test rò rỉ màng lọc HEPA chỉ có giá trị khi chọn đúng chất thử và dùng thiết bị đã hiệu chuẩn. Kỹ thuật quét và hồ sơ cũng phải đầy đủ. Hãy chốt ngưỡng chấp nhận và quy tắc xử lý trước khi thử.
Nếu cần trao đổi về lọc HEPA và nghiệm thu phòng sạch, hãy liên hệ AIRTECH THẾ LONG:
CÔNG TY CỔ PHẦN AIRTECH THẾ LONG
Hotline: 0915.283.960 - 0915.283.043 | Tel: 024.3873.7717
Email: info@thelong.com.vn | Zalo: 0915283960
Website: thelong.com.vn | Trụ sở: Số 144 Phố Việt Hưng, Tổ 3, P. Việt Hưng, Hà Nội