Thông khí bệnh viện: tiêu chuẩn thiết kế và cách kiểm soát nhiễm khuẩn không khí

18/11/2026 - 01:00 AM - 4 lượt xem
Nội dung chính[ẩn][hiện]

Thông khí bệnh viện: tiêu chuẩn thiết kế và cách kiểm soát nhiễm khuẩn không khí

Không khí là đường lây truyền khó kiểm soát nhất trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thông khí bệnh viện vì vậy không chỉ là bài toán tiện nghi nhiệt. Đây là một lớp bảo vệ chủ động cho người bệnh và nhân viên y tế. Một hệ thống đạt yêu cầu phải kiểm soát đồng thời bốn yếu tố. Đó là lưu lượng khí cấp, hướng dòng khí, chênh áp giữa các khu vực và cấp lọc tại điểm cấp. Thiếu một trong bốn yếu tố, phòng mổ hay buồng cách ly vẫn có thể phát tán mầm bệnh. Thiết bị được đầu tư đầy đủ cũng không bù lại được.

Bài viết trình bày cách tiếp cận kỹ thuật mà AIRTECH THẾ LONG áp dụng cho khối y tế. Nội dung gồm thông số cần kiểm soát theo từng khu vực và quy trình nâng cấp hệ thống đang vận hành. Phần cuối là các lỗi nghiệm thu thường gặp và checklist trước bàn giao.

Hệ thống thông khí bệnh viện với ống gió và miệng cấp khí trong hành lang khu điều trị

Thông khí trong cơ sở y tế: ba cơ chế và phạm vi áp dụng

Thông khí là việc đưa khí sạch vào một không gian. Đồng thời, khí đã nhiễm bẩn được loại bỏ theo một hướng và một lưu lượng tính toán trước. Trong bệnh viện, mục tiêu không phải là làm mát. Mục tiêu là pha loãng và dẫn hướng các hạt sinh học lơ lửng. Nhờ đó, chúng không di chuyển từ khu vực nhiễm sang khu vực sạch.

Có ba cơ chế được dùng trong thực tế. Mỗi cơ chế phù hợp với một nhóm không gian khác nhau.

Cơ chế Nguyên lý Khu vực phù hợp Hạn chế chính
Thông khí tự nhiên Chênh lệch nhiệt độ và áp suất gió qua cửa, ô thoáng Hành lang, sảnh chờ, buồng bệnh thông thường Lưu lượng dao động theo thời tiết, không kiểm soát được hướng dòng khí
Thông khí cơ khí Quạt, AHU và hệ ống gió cấp – hồi – thải có lọc Phòng mổ, hồi sức tích cực, buồng cách ly, khu xét nghiệm Chi phí đầu tư và vận hành cao, phụ thuộc bảo trì định kỳ
Thông khí hỗn hợp Hệ cơ khí hỗ trợ dòng khí tự nhiên theo mùa Khu khám ngoại trú, khu lưu bệnh, nhà cầu nối Cần chiến lược chuyển chế độ rõ ràng, dễ vận hành sai

Điểm cần nhớ: cơ chế tự nhiên chỉ pha loãng, không dẫn hướng. Nhiều không gian đòi hỏi dòng khí đi một chiều, từ vùng sạch sang vùng ít sạch. Khi đó, chỉ hệ cơ khí có lọc và kiểm soát áp mới đáp ứng được. Vì vậy, khu can thiệp, hồi sức và cách ly luôn được tách thành hệ thống riêng. Dùng chung điều hòa trung tâm của toà nhà là cách làm không an toàn.

Ba điểm nghẽn khiến hệ thống đạt thiết kế nhưng không đạt thực tế

Hồ sơ thiết kế đúng không bảo đảm môi trường đúng. Ba nhóm vấn đề dưới đây xuất hiện lặp lại trong các dự án cải tạo. Chúng thường chỉ bị phát hiện khi có sự cố nhiễm khuẩn.

Thứ nhất, phần đầu nguồn bị bỏ quên. Dàn coil, khoang AHU và mặt trong ống gió tích tụ bụi ẩm sau nhiều năm chạy. Lớp bám này làm giảm hiệu suất trao đổi nhiệt. Nó cũng trở thành môi trường cho nấm mốc phát triển rồi phát tán theo dòng khí. Hệ quả kép là chất lượng khí giảm và điện năng tăng. Cả hai đều khó quy cho một thiết bị cụ thể.

Thứ hai, phòng chức năng mất chênh áp khi vận hành. Cửa mở liên tục, thiếu phòng đệm và khe hở quanh ống kỹ thuật đều làm sụt áp. Hệ hồi khí bị bịt một phần cũng gây hậu quả tương tự. Khi đó, phòng mổ áp lực dương có thể chuyển sang trạng thái trung tính. Dòng khí đảo chiều và mang hạt bụi từ hành lang vào vùng vô khuẩn. Hiện tượng này không hiển thị trên đồng hồ nếu điểm đo đặt sai vị trí.

Thứ ba, hạt rất nhỏ và hơi hóa chất không được xử lý triệt để. Màng lọc cơ học giữ hạt theo cơ chế va đập và khuếch tán. Cơ chế này hiệu quả với bào tử nấm hay hạt mang virus. Tuy nhiên, nó không loại bỏ được hơi dung môi và mùi hóa chất. Nếu khu vực phát sinh hơi hóa chất, thiết kế phải bổ sung lớp hấp phụ. Một cách khác là tăng tỷ lệ khí tươi, thay vì chỉ nâng cấp màng lọc.

AIRTECH THẾ LONG xử lý ba điểm nghẽn theo thứ tự đầu nguồn trước, khu vực cục bộ sau. Cải thiện một phòng đơn lẻ trong khi hệ đầu nguồn còn bẩn chỉ cho kết quả ngắn hạn.

Kỹ thuật viên kiểm tra dàn coil và khoang AHU trong phòng máy

Bốn thông số phải kiểm soát theo từng khu vực

Không nên áp một con số chung cho toàn bệnh viện. Cách làm đúng là xác định bốn thông số cho từng nhóm phòng. Giá trị cụ thể được chốt trong hồ sơ thiết kế được phê duyệt. Bốn thông số gồm: số lần trao đổi khí mỗi giờ, hướng dòng khí, chênh áp với không gian liền kề và cấu hình cấp lọc.

Nhóm khu vực Hướng dòng khí mong muốn Trạng thái áp Cấu hình lọc tham khảo
Phòng mổ, phòng can thiệp Từ vùng mổ ra ngoài biên Dương so với hành lang và phòng đệm Lọc thô, lọc túi và lọc hiệu suất cao tại miệng cấp
Hồi sức tích cực Từ khu chăm sóc ra lối đi Dương hoặc trung tính theo công năng Lọc nhiều cấp, kiểm soát khí tươi theo số giường
Buồng cách ly đường hô hấp Từ lối đi vào trong buồng Âm so với phòng đệm Lọc tại đường thải trước khi xả ra ngoài
Xét nghiệm, vi sinh Theo cấp an toàn sinh học của phòng Âm có kiểm soát Lọc tại thải, kết hợp tủ an toàn sinh học
Khám ngoại trú, sảnh chờ Pha loãng và thải cưỡng bức Trung tính Lọc thô và lọc túi, ưu tiên tăng khí tươi

Một lưu ý quan trọng về số lần trao đổi khí. Không tồn tại mức cố định tương ứng với từng cấp độ sạch. Lưu lượng cần thiết phụ thuộc tải phát sinh hạt, số người và thiết bị sinh nhiệt. Diện tích phòng và cách bố trí miệng cấp – miệng hồi cũng ảnh hưởng trực tiếp. Vì vậy, mức trao đổi khí phải tính theo từng phòng và nghiệm thu bằng đo đạc. Không sao chép số liệu từ một dự án khác.

Cấp độ sạch trong hồ sơ thường tham chiếu ISO 14644-1:2015. Tiêu chuẩn này quy định giới hạn số hạt trên mỗi mét khối. Ví dụ, ISO 7 cho phép tối đa 352.000 hạt từ 0,5 µm mỗi mét khối. Với ISO 5, giới hạn chỉ còn 3.520 hạt. Lưu ý rằng FED-STD-209E đã bị hủy và không còn hiệu lực. Hồ sơ mới cần viện dẫn ISO 14644-1 thay cho tiêu chuẩn cũ. Phần hệ thống thông gió HVAC quyết định phần lớn khả năng duy trì các giới hạn này.

Quy trình bảy bước nâng cấp hệ thống đang vận hành

Cải tạo hệ thống thông khí trong bệnh viện đang hoạt động khó hơn làm mới. Không được dừng dịch vụ và cũng không được tạo nguồn ô nhiễm khi thi công. Trình tự dưới đây giúp kiểm soát rủi ro đó.

  1. Khảo sát hiện trạng và đo nền. Đo lưu lượng tại miệng cấp và miệng hồi, chênh áp giữa các phòng, nhiệt độ và độ ẩm. Ghi lại tình trạng dàn coil, ống gió và màng lọc.
  2. Đối chiếu công năng với yêu cầu kỹ thuật. Lập bảng so sánh giá trị đo được với giá trị cần đạt. Xác định phòng nào thiếu lưu lượng, phòng nào sai hướng dòng khí.
  3. Phân loại nguyên nhân. Tách rõ nguyên nhân thiết bị, nguyên nhân kiến trúc và nguyên nhân vận hành. Ba nhóm này cần ba loại giải pháp khác nhau.
  4. Lập phương án phân kỳ. Chia khu vực theo mức ưu tiên. Thường bắt đầu từ khối can thiệp và hồi sức, sau đó đến khu khám và khu hành chính.
  5. Thi công có bao che và kiểm soát bụi. Dùng vách tạm, duy trì áp âm tại vùng thi công và bịt tạm miệng gió. Vệ sinh ngay sau mỗi hạng mục để không đưa bụi vào hệ đang chạy.
  6. Cân bằng khí và hiệu chỉnh. Điều chỉnh van gió, tốc độ quạt và vị trí miệng gió. Mục tiêu là đạt đồng thời lưu lượng, chênh áp và hướng dòng khí.
  7. Nghiệm thu và bàn giao hồ sơ vận hành. Ghi lại kết quả đo sau hiệu chỉnh. Lập lịch thay lọc, lịch vệ sinh coil và quy định kiểm tra chênh áp định kỳ.

Hai bước dễ bị cắt nhất là bước năm và bước sáu. Bỏ bao che khiến hệ thống vừa làm sạch đã nhiễm bẩn trở lại. Bỏ cân bằng khí khiến thiết bị mới chạy sai điểm làm việc. Trong các dự án phòng sạch bệnh viện, hai bước này luôn được giữ nguyên trong tiến độ.

Đo chênh áp và lưu lượng khí tại cửa phòng mổ áp lực dương

Năng lực tư vấn, thiết kế và chế tạo thiết bị của AIRTECH THẾ LONG

AIRTECH THẾ LONG tư vấn, thiết kế và thi công phòng sạch. Công ty đồng thời sản xuất thiết bị phòng sạch và thiết bị phòng thí nghiệm. Đơn vị thuộc hệ sinh thái Airtech Group. Nhà máy đặt tại Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh, với dây chuyền nhập từ Châu Âu.

Với khối y tế, phạm vi công việc gồm thiết kế hệ thống thông khí và phân vùng áp suất. Tiếp theo là thi công phòng mổ và khu điều trị. Công ty cung cấp màng lọc khí sạch theo cấp hiệu suất. Các thiết bị kiểm soát luồng khí tại cửa vào gồm air shower và pass box. Phần chế tạo trong nước giúp đồng bộ kích thước thiết bị với không gian cải tạo. Không gian cải tạo thường không theo chuẩn mô-đun.

Nhờ đó, một đầu mối có thể chịu trách nhiệm từ khảo sát đến nghiệm thu. Phạm vi gồm cả thiết kế, chế tạo thiết bị và cân bằng khí. Chi tiết dịch vụ được mô tả tại trang thi công phòng sạch của AIRTECH THẾ LONG.

Lỗi thường gặp khi nghiệm thu và checklist trước bàn giao

Phần lớn khiếu nại sau bàn giao không đến từ thiết bị kém. Chúng đến từ các chi tiết bị bỏ qua lúc nghiệm thu. Bốn lỗi hay gặp nhất như sau. Thứ nhất, đo chênh áp khi mọi cửa đang đóng và không có người di chuyển. Thứ hai, không kiểm tra hướng dòng khí bằng phép thử trực quan. Thứ ba, nghiệm thu từng phòng riêng lẻ mà bỏ qua toàn cụm. Thứ tư, bàn giao không kèm lịch thay lọc.

Checklist dưới đây dùng được cho cả dự án mới và dự án cải tạo.

  • Lưu lượng cấp và hồi tại từng miệng gió đạt giá trị thiết kế, có biên bản đo.
  • Chênh áp giữa phòng, phòng đệm và hành lang đúng dấu, duy trì được khi mở cửa ngắn.
  • Hướng dòng khí được kiểm tra trực quan tại cửa và tại các khe hở kỹ thuật.
  • Màng lọc đúng cấp hiệu suất, lắp kín khung, không rò qua gioăng.
  • Dàn coil và khoang AHU sạch, có ảnh hiện trạng trước và sau vệ sinh.
  • Đồng hồ chênh áp đặt đúng vị trí, có dải cảnh báo và được hiệu chuẩn.
  • Hồ sơ vận hành gồm lịch thay lọc, lịch vệ sinh coil và quy trình xử lý khi mất áp.
  • Nhân sự phòng kỹ thuật được hướng dẫn trực tiếp trên hệ thống thực tế.

Về khung pháp lý trong nước, cơ sở y tế cần theo các hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn của Bộ Y tế. Yêu cầu bảo đảm thông khí tại khu vực khám và điều trị được nêu tại Quyết định 2407/QĐ-BYT ngày 23/7/2025. Tài liệu Thực hành kiểm soát nhiễm khuẩn môi trường bệnh viện bổ sung nội dung về vệ sinh môi trường. AIRTECH THẾ LONG dùng các hướng dẫn này làm căn cứ khi lập thuyết minh thiết kế.

Màng lọc khí sạch lắp tại miệng cấp trần của khu điều trị

Gửi yêu cầu
Hãy cho chúng tôi biết mong muốn của bạn. Chúng tôi sẽ liên hệ lại cho bạn ngay lập tức
Họ tên (*)
Điện thoại (*)
Nội dung

Giải đáp nhanh cho chủ đầu tư và phòng kỹ thuật

Có thể dùng chung điều hòa trung tâm của toà nhà cho phòng mổ không?

Không nên. Phòng mổ cần hướng dòng khí và chênh áp riêng. Cấp lọc cũng cao hơn phần còn lại của toà nhà. Dùng chung hệ trung tâm làm mất khả năng tách vùng. Sự cố ở một khu vực có thể lan sang vùng vô khuẩn.

Thay màng lọc hiệu suất cao có đủ để nâng cấp chất lượng không khí?

Không đủ nếu dàn coil và ống gió còn bẩn. Quạt cũng cần đủ áp dư cho cấp lọc mới. Nâng cấp lọc phải đi kèm đánh giá tổn thất áp và tình trạng đầu nguồn. Nếu bỏ qua, lưu lượng sẽ sụt.

Bao lâu nên kiểm tra chênh áp một lần?

Với khu can thiệp, hồi sức và cách ly, nên theo dõi liên tục bằng đồng hồ tại cửa. Kết quả được ghi nhận định kỳ theo quy định nội bộ. Các khu vực còn lại kiểm tra theo lịch bảo trì đã thống nhất.

Cải tạo hệ thống thông khí có phải dừng hoạt động khoa phòng?

Thường không cần dừng toàn khoa. Phương án phân kỳ theo cụm phòng cho phép giữ hoạt động ở khu vực chưa cải tạo. Điều kiện là có vách bao che và duy trì áp âm tại vùng thi công.

Chi phí vận hành có tăng sau khi nâng cấp?

Phần lọc và khí tươi làm tăng tiêu thụ điện. Ngược lại, dàn coil sạch và hệ cân bằng đúng giúp giảm tải cho máy. Mức thay đổi thực tế phụ thuộc hiện trạng ban đầu và cần tính trên hồ sơ cụ thể.

Những điểm cần chốt trước khi đầu tư

Thông khí bệnh viện là hệ thống kỹ thuật, không phải một hạng mục thiết bị đơn lẻ. Nó phải được thiết kế theo công năng từng phòng, nghiệm thu bằng số đo và duy trì bằng lịch bảo trì. Ba việc nên chốt ngay từ đầu. Một là xác định hướng dòng khí và trạng thái áp cho mọi phòng. Hai là tính lưu lượng theo tải thực tế, không sao chép dự án khác. Ba là gắn trách nhiệm cân bằng khí vào hợp đồng thi công. Đội kỹ thuật AIRTECH THẾ LONG có thể khảo sát hiện trạng và lập phương án cho từng khối chức năng.

CÔNG TY CỔ PHẦN AIRTECH THẾ LONG
Hotline: 0915.283.960 - 0915.283.043 | Tel: 024.3873.7717
Email: info@thelong.com.vn | Zalo: 0915283960
Website: thelong.com.vn | Trụ sở: Số 144 Phố Việt Hưng, Tổ 3, P. Việt Hưng, Hà Nội

Nội dung liên quan tới: "Thông khí bệnh viện: tiêu chuẩn thiết kế và cách kiểm soát nhiễm khuẩn không khí"

Các tin tức khác
© 2020 Bản quyền thuộc về Airtech Thế Long
DMCA.com Protection Status